* خط مشی سازمان انرژی اتمی تغییر نمیکند
فارس: سازمان انرژی اتمی چه برنامههایی برای آینده در دستور کار دارد؟
صالحی: یکی از برنامههای عمده این سازمان، تثبیت برنامههای گذشته است، به عبارت دیگر به اندازه کافی در سازمان کار و فعالیت شروع شده بود و این خود برای هر مدیر جدیدی که بخواهد مسئولیت را بر عهده گیرد، ایجاد مشغله میکند.
تنها تفاوت در مدیریت جدید این است که نگاه جدیدی به مسائل بینالمللی داریم و در این زمینه توسعه صنعت هستهای و نوآوریها در مرزهای دانش صنعت هستهای مدنظر است.
این نگاه جدید در چارچوب اهداف نظام است و این گونه نیست که ما بخواهیم خط مشی را تغییر دهیم.
این نگاه جدید براساس همان خط مشی و در چارچوبی است که نظام برای مسائل مربوط به صنعت هستهای ترسیم کرده است. برای مثال در خصوص نگاه بینالمللی زمانی که من به عنوان رئیس سازمان انرژی اتمی منصوب شدم، مختصر مشکلی بین سازمان و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در خصوص بازرسیها وجود داشت و سعی کردیم این مشکل را در چارچوب تعهداتی که داریم، برطرف کنیم، یعنی به هیچ چیزی فراتر از تعهداتمان عمل نکردیم.
برداشتی قبلاً مطرح بود که به عنوان مثال ما سطح همکاریهایمان را کاهش بدهیم، اما برداشت من این بود که باید در چارچوب تعهداتمان عمل کنیم و این باعث شد که در دو گزارش اخیر پادمان آژانس بینالمللی انرژی اتمی خوشبختانه بخش پادمانی کاملاً حل شود. بدین معنا که دیگر مشکلی در زمینه مسائل مربوط به بازرسی از تأسیسات هستهایمان، به عنوان یک مسئله باز نداریم.
*ایران به تعهدات بینالمللی خود عمل میکند
تنها مسئلهای که از طرف آژانس مطرح است موضوع "مطالعات ادعایی " است که آژانس بینالمللی انرژی اتمی در زمان آقای البرادعی در این زمینه مقاومت کرد و قبول نکرد که این موضوع به عنوان ضمیمه گزارش آژانس تلقی شود، بلکه به عنوان موردی فقط به ایران ارائه شد و همانطور که آژانس در گزارش خود اعلام کرد مطالعات ادعایی از نظر آن اصالت ندارد و برای اینکه این موضوع اصالت پیدا کند میبایست مراحلی طی شود که اکنون آن مراحل طی نشده است.
براساس خط مشی نظام جمهوری اسلامی ایران نسبت به تعهدات بینالمللی خود پایبند است و به آن عمل میکند.
* عبور از نقاط بحرانی
در خصوص فعالیتهای متنوع هستهای که قبلاً آغاز شده بود، ما به این نتیجه رسیدیم که اکنون زمان تثبیت این فعالیتها باشد و به عبارت دیگر اگر آن موقع بنا به اقتضای زمان و مکان و مسائل بینالمللی ضرورت سرعت عمل در تولیدات صنعتی بود تا ما از یک سری نقاط بحران عبور کنیم، اکنون دیگر این مطلب در سطح سیاست خارجی جا افتاده و ایران از آن نقاط بحرانی عبور کرده و تعداد سانتریفیوژهایی که دارد نیز قابل توجه است.
* فعالیت بیش از 6 هزار سانتریفیوژ
فارس: در حال حاضر چه تعداد سانتریفیوژ فعال است؟
صالحی: علیرغم اینکه گزارش آژانس اشارهای به تعداد سانتریفوژها میکند ولی من نسبت به اینکه مسئولی تعداد را اعلام کند، احتراز دارم. میتوانم اعلام کنم که این تعداد بیش از 6 هزار سانتریفیوژ است.
خوشبختانه کاری که انجام میدهیم این است که به کیفیت، تحقیق و توسعه توجه میکنیم که تولیدات ما از کیفیت لازم برخوردار باشد. ما در حال وارد کردن نسلهای جدیدی از سانتریفیوژها به عرصه فعالیت غنیسازی هستیم که این نسلها آزمایشات لازم را به سرعت پشت سر میگذارند. ما در حال برپایی زنجیرههای شاهد هستیم تا بتوانیم مشکلات نسلهای جدید را به خوبی مورد ارزیابی قرار دهیم.
* عجلهای برای تولید صنعتی نداریم
ما عجلهای برای ورود نسلهای جدید به تولید صنعتی نداریم، زیرا این ماشینها گران قیمت هستند. درست نیست که ما بدون طی کردن مراحل فنی و صنعتی، یک دفعه وارد فاز تولید شویم.
در حال حاضر ما اقدام به ساخت ماشینهای نسل جدید کردیم و این ماشینهای نسل جدید کار هم میکند، ولی این کافی نیست. باید مراحل و فرایندهایی را طی کنیم تا کاملاً اطمینان لازم ایجاد شود که این ماشینها قابلیت تولید را در تیراژهای بالا دارند.
* رقابت دو گروه برای تولید ماشینهای نسل جدید
نام ماشینهای نسل جدید IR3، IR4 است و بدین منظور دو گروه را برای ایجاد رقابت در این زمینه تشکیل دادیم که به صورت مجزا کار کنند و در صورتی که ابعادی از نظر یک گروه نادیده گرفته شد، گروه دیگر بتواند آن ابعاد را مورد شناسایی قرار دهد. انشاالله این نسلها مراحل را به خوبی طی کنند و این امر خیلی به طول نخواهد انجامید.
* فعالیت سانتریفیوژهای نسل جدید در سال آینده
فارس: چه مدت زمان برای طی این مراحل در نظر گرفته شده است؟
صالحی: امیدواریم تا پایان سال آینده بتوانیم ضمن رفع تمامی مشکلات و معایب از این نسلهای جدید استفاده کنیم.
به عبارتی دیگر فعالیتهای جاری ادامه پیدا میکند، اما توجه ما بیشتر به تحقیق و توسعه و افزایش کیفیت همه محصولات سازمان است.
* تسهیلات سازمان انرژی اتمی برای تحقیق و توسعه
فارس: در زمینه تحقیق و توسعه چه اقداماتی صورت گرفته است؟
صالحی: ما تحقیق و توسعه را انجام دادیم، از تمامی شرکتها خواستیم که اقدام به تحقیق و توسعه کنند و از نظر سرمایهگذاری و کمکهای مالی نیز دستشان را باز گذاشتیم؛ چرا که اصل حیات یک فناوری پیشرفته مثل فناوری هستهای به تحقیق و توسعه است.
شما نمیتوانید یک فرآورده و یا تجهیزاتی را گرفته و از آن کپی برداری کنید. بلکه باید به طور دائم اقدام به تحقیق و توسعه کرده و نوآوریهایی را که در عرصه جهانی در این صنعت رخ میدهد مورد ارزیابی قرار داده، رصد کرده و آن نوآوریها را منتقل کنید و به مرور زمان به این تولیدات صنعتی در عرصه هستهای کشور ارتقا بخشید.
* توجه ویژه سازمان به موضوع گداخت هستهای
نگاه ما در بخش تشکیلاتی این است که یک تشکیلات موسعی داشته باشیم. سازمان انرژی اتمی ویژگی خاصی در این خصوص دارد. ما دارای تشکیلات متنوعی هستیم و برای اینکه بتوانیم مدیریت مؤثرتر و مفیدتری داشته باشیم، این تشکیلات را آرام آرام و از طریق صاحبنظران و با مشورت آنها پیش میبریم. چرا که ورود به این عرصه باید همراه با توجه ویژه باشد؛ لذا نباید یک دفعه کاری کنیم که بعداً خودمان پشیمان شویم.
بنابراین برای اینکه تشکیلات جدید سازمان بتواند خیلی چابکتر باشد و با راندمان بیشتری کار کند، با صاحبنظران همکاری میکنیم. اینها مجموعه کارهایی است که انجام میدهیم.
به عنوان مثال در مورد بحث "گداخت هستهای " علیرغم اینکه در گذشته نیز کارهایی صورت گرفته، ولی ما در حال حاضر درصددیم که توجه ویژهتری به آن شود و به همین منظور چهارشنبهای که گذشت قرارداد همکاری با دکتر سلطانخواه معاونت علوم و فناوری رئیس جمهور منعقد کردیم.
علاوه بر آن در بخش تولید رادیوداروهای جدید نیز قراردادی به امضاء رسید.
*تولید انرژی از شیوه گداخت 40 سال به طول میانجامد
ما توجه ویژهای به گداخت هستهای خواهیم داشت. هر چند که ممکن است تولید انرژی از شیوه گداخت 40 سال و شاید هم بیشتر به طول بینجامد. اما از حالا باید شروع کرد و عزیزان و همکاران ما در سازمان انرژی اتمی بیش از 20 سال است که بر روی این موضوع کار میکنند ولی ما خواستار توجه بیشتری به این موضوع هستیم تا زمانی که گداخت به بهرهبرداری تجاری برسد که یکی دو نسل به زمان احتیاج دارد تا کشور به این آمادگی برسد که به یکی از تولیدکنندگان این صنعت جدید مبدل شود.
بحث دیگر "شتاب دهندهها " است که در این زمینه نیز فعالیت میکنیم و این موضوع هم حائز اهمیت است، چرا که شتابدهندهها دارای کاربردهای علمی و صنعتی وسیعی هستند.
* همکاری سازمان با پژوهشگاه فیزیک نظری برای ساخت شتابدهنده
در این زمینه با پژوهشگاه فیزیک نظری و جناب آقای دکتر لاریجانی کار میکنیم تا بتوانیم مشترکاً شتابدهندهای را بسازیم. متخصصین سازمان انرژی اتمی اکنون در اختیار پژوهشگاه هستند اما بودجه توسط آنها تامین میشود و امیدواریم با این همکاری بتوانیم وارد عرصه شتاب دهندهها نیز بشویم، اینها در کل مجموعه اقداماتی است که درصدد انجام آن هستیم.
* ساخت رآکتور و نیروگاه آزمایشی گداخت
فارس: ساخت رآکتور و نیروگاه آزمایشی گداخت در این قرارداد ذکر شده، برنامه سازمان در این زمینه چیست؟
صالحی: اصطلاح نیروگاه شاید زود هنگام باشد، اصطلاح نیروگاه بیشتر ناظر بر آن هدف غایی و یا مقصد نهایی است برای اینکه به نیروگاه گداخت برسیم. ولی در حال حاضر نمیتوانیم بحثی از نیروگاه گداخت داشته باشیم، بلکه در حال حاضر بر روی اجزای نیروگاه گداخت کار میکنیم، بر روی قلبش که شامل نحوه تولید پلاسما، نحوه نگهداشت پلاسما، نحوه پایدار کردن تولید پلاسما و نحوه آشکارسازی تمام این فعل و انفعالاتی است که رخ میدهد.
تمام اینها نشان میدهد که ما در ابتدای راه هستیم. ساخت مغناطیسهای مورد نیاز، محفظه مورد نظر برای تولید پلاسما و منبع تولید پلاسمای موردنظر از جمله اقداماتی است که باید صورت گیرد.
در حال حاضر هدف این نیست که ما در یکی دو دهه بخواهیم نیروگاه گداخت بسازیم، ولی بر روی اجزای مختلف یک نیروگاه کار خواهیم کرد.
به طور مثال شما درصدد فعالیت در زمینه صنعت خودرو هستید ولی هنوز نمیخواهید اقدام به تولید خودرو کنید، عدهای روی موتور، عدهای روی جعبه دنده و تعدادی نیز روی شاسی کار میکنند تا هر کدام اینها به نتیجه برسد و 2 تا 3 دهه به طول میانجامد تا به نتیجه دلخواه برسید، آن زمان وقت مونتاژ کردن آنهاست تا یک خودرو داشته باشید. حال اگر موتور نداشته باشیم چه خودرویی میتوانیم بسازیم؟
تجمیع نیز در بحث گداخت تبدیل به نیروگاه میشود، پس عنوان نیروگاه در این مرحله شاید زودهنگام باشد، ولی یک نوع هدفگذاری از طریق نامگذاری است و هدف غایی این است که ما به سمت ساخت نیروگاه برویم.
باید یادآور شوم که اگر به لطف خداوند متعال همه چیز درست پیش برود و سرمایهگذاریهای لازم انجام شود، ممکن است ساخت نیروگاه حدود 40 سال به طول بینجامد.
الان باید تحقیقات را شروع کنیم تا 40 سال دیگر نیروگاه گداخت به سرانجام فنی رسیده و وارد عرصه تولید تجاری شود، آن زمان قیمتهایی که به شما میدهند قیمتهای نجومی است. اما فقط این نیست، بلکه شما توانایی استفاده از آن را نیز ندارید. مثل اینکه خودرویی بدهند ولی هنوز راننده و مکانیک را تربیت نکردند. ولی اگر ما به آن زمان برسیم، هم راننده و هم مکانیک را تربیت کردهایم، یعنی همه چیز را میدانیم.
ما نمیخواهیم یک باطری بزرگ بخریم و به کشور بیاوریم و بعد از اینکه عمر باطری تمام شد بگوییم حالا جمعش کنید و ببرید.
اکنون برخی کشورهای اطراف ما که نمیخواهم نامی از آنها ذکر کنم، قصد دارند نیروگاههای هستهای بخرند، ولی اینها فقط نیروگاه میخرند، کلید در دست خارجیهاست تا خودشان بسازند و خودشان راهبری و تولید کنند و فقط برقش را به این کشورها بدهند که اینها در خانههای خود رادیو و تلویزیونشان را روشن کنند.
ما نمیخواهیم به این صورت عمل کنیم و وابستگی در بحث صنعت یعنی شما تولیدات دیگران را بخرید و فقط یک مصرفکننده صرف باشید.
از ابتدای قرن بیستم که دنیا وارد عرصه جدی صنعتی شد ما عقب افتادیم. 100 سال از عمر صنعت نفت ما میگذرد ولی فقط در 2 تا 3 دهه اخیر که بعد از انقلاب حرکتی در ایران صورت گرفت ما حرفی برای گفتن در این زمینه نداشتیم؛ ضمن اینکه همین الان نیز وابستگی فراوانی به مجموعه صنعت نفت داریم. در صورتی که اگر ما از 100 سال پیش درست اقدام کرده بودیم، الان به یکی از صادرکنندگان فناوری در عرصه نفت و گاز مبدل شده بودیم.
به عنوان مثال، مالزی نفت ندارد و حدود 20 سال پیش وارد عرصه صنعتی شد و الان در صنعت نفت حرفی برای گفتن دارد، قراردادهای بزرگ در عراق و ایران و جاهای دیگر منعقد کرده است. چرا باید اینگونه باشد؟
حداقل در آن بخشی که به ما مربوط میشود میخواهیم به امید خدا به نسلهای آینده این ضمانت را بدهیم که در زمینه تکنولوژیهایی که در آینده بسیار اثرگذارند، حرفی برای گفتن داشته باشیم.
* آمادگی ژاپن برای همکاری با ایران در عرصه هستهای
فارس: ژاپن در بحث گداخت به پیشرفتهایی دست یافته، آیا شما در نظر ندارید که با این کشور در این زمینه همکاری کنید؟ و آیا قرار است در سفر آقای جلیلی به توکیو در این زمینه گفتگویی صورت گیرد؟
صالحی: در حال حاضر هیچ کشوری این فناوری را به مفهوم تولید تجاری یا نیروگاهی ندارد، ژاپن هم تحقیقاتی در زمینه گداخت انجام میدهد و فقط مشارکتی در پروژه بینالمللی مربوط به گداخت شکل گرفته است. این پروژه قرار بود با تعدادی از کشورهای صنعتی مثل فرانسه، آمریکا، انگلیس، ژاپن و ایتالیا آغاز و در ژاپن باشد که بعداً به دلیل اصرار فرانسویها این پروژه به فرانسه منتقل شد. چین، روسیه و هند نیز به این پروژه پیوستند و یک مجموعه 10 تا 12 کشوری این پروژه را تشکیل میدهند و در نظر دارند که اولین نیروگاه همجوشی یا گداخت را در فرانسه بسازند.
این یک پروژه چندین میلیارد دلاری است که اولین مدل نیروگاه برای همجوشی خواهد بود. اما اینکه چه زمانی این نیروگاه ساخته خواهد شد، احتمالاً یکی دو دهه به طول خواهد انجامید. ولی اگر هم ساخته شود یک نیروگاه آزمایشی است تا از این طریق بتوانند معایب را برطرف کنند که این امر نیز 15 سال طول میکشد تا به عرصه تجاری برسد.
من درباره مواردی که میتوان با ژاپنیها مطرح کرد با دکتر جلیلی گفتگویی داشتم، چرا که خود ژاپنیها نیز علاقهمندند که با ایران در عرصه فناوری هستهای، نه در همه ابعاد، همکاری داشته باشند. به دلیل سیاست محافظهکارانه ژاپن در عرصه بینالمللی، آنها علاقهمندند در عرصه هستهای به طور مثال در بحث ایمنی با ما فعالیت و همکاری داشته باشند که به اعتقاد آنها عموم جهانیان از منافع آن بهرهمند خواهند شد.
آنها علاقهمندند در بحث ایمنی هستهای با ما کار کنند، چون اگر اتفاقی برای نیروگاهها بیفتد، مرز نمیشناسد؛ همانند "چرنوبیل " که مشکلاتی را پدید آورد.
رادیو اکتیو مرز نمیشناسد و تشعشات آن از مرز عبور میکند.
نروژ در بحث امنیت به ما کمک مالی نموده و اقدام به تربیت نیروی انسانی کرده است. علیرغم اینکه نروژ یک کشور غربی است و در بحث پرونده هستهای خیلی با ما همراهی ندارد، ولی علاقهمند است که در این بخش کار کند.
با توجه به بزرگی نیروگاه بوشهر، سازمان انرژی اتمی ایران، آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روسیه و سایر کشورهایی که نام بردم همچون نروژ و شاید در آینده ژاپن، در این زمینه همکاری خواهند داشت تا بحث ایمنی نیروگاه بوشهر را در حد کمال و تا آنجایی که ممکن است به پیش ببرند تا خدای نکرده از وقوع هر حادثهای جلوگیری شود.
* نیروگاه بوشهر جزو ایمنترین نیروگاههای جهان است
میتوانم این ادعا را داشته باشم که نیروگاه بوشهر یکی از ایمنترین نیروگاههایی است که جدیداً ساخته شده و به همین دلیل توجه ویژهای نسبت به ایمنی این نیروگاه شده و من هم در ارتباط با نیروگاه بوشهر از آغاز عهدهدار شدن این مسئولیت، تأکید کردم که اگر قرار است اولویتی در سازمان باشد، اولویت ایمنی و بهرهبرداری مطمئن از نیروگاه بوشهر - که ایمنی و بهرهبرداری مطمئن از هم جدا هستند - را مدنظر قرار میدهم.
* ایمنی و بهرهبرداری مطمئن را فدای راهاندازی زودهنگام نیروگاه بوشهر نمیکنیم
ما ایمنی و بهرهبرداری مطمئن را فدای راهاندازی زودهنگام نیروگاه بوشهر نمیکنیم. مثلاً در تست 250 بار که آخرین تست نیروگاه اتمی بوشهر بود، 10 الی 15 روز زمانبندی که روسها برای تست 250 بار داشتند، را عقب انداختیم به خاطر اینکه تستها میبایست همانگونه که نظام ایمنی ما عنوان میکرد، صورت میگرفت.
* آمادگی نروژ برای همکاری در زمینه ایمنی نیروگاه بوشهر
تمامی جوشها بایستی رادیوگرافی میشدند و برای این جوشکاریها نظام ایمنی ما باید سندی را تنظیم میکرد و چقدر هم خوب شد؛ چون در برخی موارد متوجه شدند جوشکاریها خوب انجام نشده بود.
میخواهم این اطمینان را به ملت ایران بدهم که بحث ایمنی نیروگاه بوشهر عمدهترین بحثی است که ما بر آن تأکید داریم و در اینجا دست هر کشوری که برای کمک دراز شود را میفشاریم. نروژ این کار را انجام داده و امیدواریم ژاپن نیز چنین کند.
در جلسهای که با سفیر ژاپن داشتم، آمادگی خود را برای این بحث اعلام کردند. ما با ژاپن روابط بسیار عمیق تاریخی داریم و در ذهن مردم ایران هیچ نکته منفی از ژاپنیها وجود ندارد و ما هم ملت ژاپن را ملتی محترم میشماریم. ژاپنیها را ملتی مظلوم بخصوص در جنگ جهانی دوم میدانیم؛ لذا از هر نوع همکاری با ژاپن استقبال میکنیم. بخصوص اینکه دولت جدید ژاپن دولت مستقلتری از نظر آرای سیاسی در عرصه بینالمللی است؛ البته از طرفی هم میدانیم آنها قیود خودشان را دارند و به خاطر این قیدهای سیاسی، محافظهکارند.
من خدمت سفیر محترم ژاپن گفتم اگر خیلی این پا و آن پا کنید دیگران میآیند و جای شما را پر میکنند، ما از شما فناوری هستهای نخواستیم بلکه مایل به همکاری در عرصه ایمنی و بهرهبرداری مطمئن از نیروگاهها و آموزشهای مورد نیاز در این خصوص هستیم که این میتواند به ما کمک کند.
* بحث گداخت در سفر جلیلی به ژاپن مطرح میشود
گداخت هم از جمله مواردی است که خوشبختانه حساسیتهای صنعت هستهای موجود را ندارد و از طریق گداخت نمیتوان اقدام به تولید سلاح هستهای کرد، لذا در گداخت هم آمادهایم که اگر ژاپن آمادگی داشته باشد تفاهمنامهای را با آنها منعقد کنیم و من این موارد را به دکتر جلیلی منعکس کردم.
* افزایش کارشناسان روسی نیروگاه بوشهر
فارس: شما اعلام کردید که خبرهای خوشی درباره نیروگاه بوشهر در آینده خواهید داشت. آیا نیروگاه بوشهر به مرحله راهاندازی نزدیک شده است؟
صالحی: ما یک جدول زمانی برای فعالیتهای نیروگاه بوشهر با روسیه تنظیم کردیم و خوشبختانه از این جدول زمانی نیز جلوتریم.
در حال حاضر بیش از 2 هزار و 400 کارشناس روس - که البته این تعداد تغییر میکند چون کارشناسان روس دائم در حرکتند - در بوشهر مستقرند که هیچگاه این تعداد کارشناس روس را نداشتهایم. علاوه بر این حدود یک هزار و 200 کارشناس ایرانی نیز با روسها همکاری میکنند.
* گلایه صالحی از همسایگان
فعالیت این تعداد کارشناسان نشانگر ارادهای قوی از طرف روسهاست که این نیروگاه را هر چه زودتر به پایان برسانند. البته این در چارچوب پروتکلهای تدوین شده ایمنی و استفاده مطمئن از نیروگاه است.
ما به هیچ عنوان ایمنی نیروگاه را فدا نمیکنیم. برای اینکه یک عدهای خوششان بیاید که ما یکی دو ماه زودتر نیروگاه را راهاندازی کنیم و از جنبههای ایمنی غافل بمانیم این کار را نخواهیم کرد. حاضریم راهاندازی چند ماه به تأخیر بیفتد ولی به جنبه ایمنی خدشهای وارد نشود.
نیروگاهها موضوع مهمی است ولی مهم این است که درست استفاده کنیم. ما نمیخواهیم مشکل بیافرینیم بلکه میخواهیم خدماتی را به مردم ارائه دهیم و این خدمات میبایست تا جایی که ممکن است مطمئن باشد و این اطمینان خاطر را میدهیم که ما یکی از مطمئنترین نیروگاههای جهان را داریم. غلو نمیکنم؛ مثل اینکه بگوییم بزرگترین کارخانه خاورمیانه را داریم.
ما دارای یکی از مطمئنترین نیروگاههای هستهای هستیم و این را به این اعتبار میگویم که مجامع بینالمللی از جمله آژانس بینالمللی انرژی اتمی در این زمینه درگیر هستند.
این اطمینان را به مردم عزیز ایران و به همسایگان در خلیج فارس میدهم که اطمینان داشته باشند که نیروگاه بوشهر، نیروگاهی با ایمنی حداکثری و اطمینان بالاست و این را میتوانند از آژانس نیز جویا شوند. گاهی در رسانههای کشورهای خلیج فارس حرف و حدیثهایی در خصوص ایمن بودن این نیروگاه میشنوم. ضمن اینکه متخصصان خودشان نیز میدانند، یعنی آنها خودشان میدانند که این نیروگاه ایمن است.
* ادعای رسانههای غربی ساختگی است
ما نقدی بر دوستانمان در این کشورها داریم که چرا خلاف چیزی را که میدانید، رسانهای میکنید. نماینده شما در آژانس به تمامی اطلاعات مورد نظر دسترسی دارد، اگر صحبت ما را نمیپذیرید از خود آژانس بپرسید. اگر آژانس مکتوبی بدهد که این نیروگاه ایمن نیست ما هم میرویم و از آژانس میپرسیم که کدام بخش این نیروگاه ایمن نیست تا اقدام به رفع عیب کنیم.
متأسفانه برخی وقتها رسانههای واقعاً ساختگی غرب، از این نظر که بخواهند فشار سیاسی به ما وارد کنند هر از چند گاهی مطالبی را در رسانهها منتشر میکنند. یک روز راجع به ایمنی نیروگاه بوشهر صحبت میکنند و روز دیگر عنوان میکنند که ایران چاشنی سلاح هستهای را امتحان میکند.
حتی اگر سونامی هم در اندونزی رخ دهد میگویند این سونامی حاصل انفجارات زیرزمینی ایران است. ادعای رسانههای غرب حالتی مسخره به خود گرفته و جالب اینکه خجالت هم نمیکشند و این برای من عجیب است.
گاهی انسان دروغی میگوید که بر ملا میشود، خجالت میکشد و توبه میکند.
غربیها راجع به عراق دروغی بزرگ گفتند و بر این اساس سندی را در شورای امنیت سازمان ملل منتشر کرده و مدعی شدند که عراق از نیجر اورانیوم و مواد هستهای خریداری کرده است و آنچنان تبلیغ میکردند و کل سند نیز شکل و شمایل درستی داشت، اما بعد مشخص شد که دروغ است و خیلی راحت از این دروغ عبور کردند.
متأسفانه چون قدرت رسانهای دست آنهاست، دروغ میگویند و مجدداً آن را تکرار میکنند.
* سه تست تا راهاندازی نیروگاه بوشهر
فارس: چند تست تا راهاندازی نیروگاه بوشهر داریم؟
صالحی: تقریباً میتوان گفت سه تست دیگر تا راهاندازی نیروگاه بوشهر داریم.
یکی تست گنبد فلزی است که تست سادهای میباشد. همانطور که میدانید قلب رآکتور در یک محفظه فلزی کروی شکل قرار دارد و این محفظه بایستی زیر فشار پنج اتمسفر آزمایش شود تا از استحکام این کره فلزی اطمینان حاصل شود.
دیگری تست 110 بار است که بایست این تست را نیز انجام دهیم و نهایتاً تست آب گرم نهایی را تا راهاندازی نیروگاه در پیش رو داریم.
* برای راهاندازی نیروگاه بوشهر پیشتر از جدول زمانی هستیم
فارس: عنوان شده که خبر خوش، راهاندازی نیروگاه بوشهر در اوایل سال آینده است. آیا این را تایید میکنید؟
صالحی: ما یک زمانبندی با روسها تنظیم کردیم و طبق آن جدول زمانبندی پیش میرویم و حتی مقداری جلوتر از آن در حرکت هستیم. اگر اتفاق ویژهای نیفتد به لطف خداوند متعال در ماههای آینده شاهد راهاندازی خواهیم بود.
ولی من نمیخواهم تاریخ مشخصی را اعلام کنم. ما دلمان میخواهد با مردممان تا جایی که میشود صریح و صادق باشیم و حرفی را که میزنیم از اعتبار برخوردار باشد. بارها گفته شده نیروگاه بوشهر در فلان تاریخ راهاندازی میشود، برخی بی مبنا و برخی با مبنا بوده است و بعد انجام نشده و این اعتبار دولتمردان را در انظار مردم مخدوش میکند.
اگر انشاءالله برنامه به همین منوال پیش برود در ماههای آینده شاهد راهاندازی نیروگاه بوشهر خواهیم بود و امیدواریم مشکل خاصی نداشته باشیم.
در اینجا به مثالی از توجه ویژه روسها به این مسئله اشاره میکنم. ما چهار پمپ اصلی داریم زمانی تست 250 بار انجام شد یکی از پمپها مشکل پیدا کرد که عیب آن برطرف شد. یکی از پمپهای دیگر باز مشکل پیدا کرد ولی رفع عیب نشد، با سه پمپ میشد این تست را انجام داد و تست را ادامه دادند، اما پمپ موضوع حساس، مهم و بزرگی است.
در حال حاضر روسها از سه راه موازی و به طور همزمان در تلاش برای رفع عیب آن پمپ هستند. یکی از راهها از منابع ایران استفاده میشود و دو راه دیگر را از صنایع خودشان پیگیری میکنند. ما امیدواریم تا زمان راهاندازی نیروگاه پمپ چهارم نیز در مدار قرار گیرد.
* از تحقیق و تفحص نیروگاه بوشهر استقبال میکنیم
فارس: ارزیابی شما از تحقیق و تفحص مجلس شورای اسلامی درباره نیروگاه بوشهر چیست؟
صالحی: من در مجلس موضوع تحقیق و تفحص را نشنیدم، این بحث را یکی دو نفر از آقایان که نظر شخصی خودشان بود در کمیسیون انرژی مطرح کردند. من چند روز پیش در کمیسیون انرژی بودم و آنجا شرح مفصلی از وضعیت نیروگاه بوشهر ارائه کردم و مشکل خاصی هم نبود.
شاید در طول دوران مسئولیتم دو تا سه بار در کمیسیون انرژی و دو تا سه بار نیز در کمیسیون امنیت ملی حضور پیدا کردم. یعنی تقریباً هر ماهی دو بار در مجلس حضور مییابم و نمایندگان محترم را تا جایی که امکان دارد در جریان تحولات مربوط به بحث هستهای قرار میدهم.
اگر هم بحث تحقیق و تفحص مطرح است، اهلاً و سهلاً ما مشکلی نداریم.
با تحقیق و تفحص میخواهند نقاط ضعف و قوت را شناسایی کنند، این هم برای همگان خوب است و ما از آن استقبال میکنیم. ولی کار به خوبی پیش میرود و مشکلی در این خصوص نداریم.
* اطمینانی به عرضه بینالمللی سوخت نداریم
فارس: آیا مکانیابی 10 سایت جدید غنیسازی انجام شده است؟
صالحی: پنج سایت شناسایی اولیه شدند و پنج سایت دیگر نیز مراحل شناسایی را طی میکنند. حدود 12 شرط برای شناسایی محلهای جدید تنظیم کردیم که این سایتهای جدید باید این شروط را دارا باشند تا به عنوان یک سایت تلقی شوند. تلاشمان این است تا زمانی که میشود و امکان دارد، البته با لحاظ کردن تمامی آن شروط، این سایتها در ایران پراکنده باشند.
اگر شرایط بینالمللی ما شرایطی هموار بود به آن مفهوم که دشمنان هر روز ما را تهدید نمیکردند و فشار سیاسی به ما وارد نمیساختند و تعهداتشان را به خصوص در زمینه فناوری هستهای زیر پا نمیگذاشتند، ما خیلی اصراری بر این نداشتیم که کل سوخت مورد نیاز نیروگاههای بالقوه آینده خود را در داخل تولید کنیم.
ما میخواستیم فقط توانایی تولید سوخت را نشان دهیم، ولی حاضر بودیم مابقی سوخت مورد نیازمان را در تعاملات تجاری بینالمللی از خارج تأمین کنیم. اما متأسفانه احساس ما این است که در عرصه هستهای نمیتوانیم اطمینانی به عرضه بینالمللی سوخت هستهای داشته باشیم.
* ساخت 10 سایت غنیسازی چندین سال به طول میانجامد
این گونه نیست که شما امشب تصمیم به ساخت این سایتها بگیرد و فردا ساخته شوند. به عنوان مثال در خصوص سایت نطنز چندین سال کار به طول انجامید. به هر حال 10 سایتی که ما میخواهیم بسازیم مدت زمان مدیدی را طی خواهد کرد و به این مفهوم نیست که ما تصمیم به بنای 10 سایت بگیریم و ظرف یکی دو سال آینده ساخته شوند.
ما میبایست یک پیش زمان منطقی برای تأمین سوخت داشته باشیم که وقتی نیروگاههای موردنظر به بهرهبرداری رسید، آمادگی تأمین سوخت نیز در کشور وجود داشته باشد که البته این آمادگی سالها طول میکشد. پس باید از امروز شروع کنیم.
متاسفانه در این زمینه یک بهرهبرداری سیاسی صورت میگیرد. اخبار را مرور میکردم دیدم یکی از مسئولان عراقی که فکر میکنم مسئول محیط زیست این کشور بود، به گونهای در رسانههای عربی غوغا کرده که ایران یکی از این نیروگاههای هستهای را در نزدیکی مرز عراق تاسیس کرده و این در حالی است که اینها نیروگاه نیستند بلکه تاسیسات غنیسازی هستهای هستند. این مسئول عراقی بهگونهای القا میکرد که نه فقط این نیروگاه ساخته شده بلکه کار نیز میکند و تشعشات آن هم به مردم عراق رسیده و نسلهای آینده دچار مشکلات جسمی و بهداشتی خواهند شد.
* دولت عراق از دروغپردازی مسئولین این کشور جلوگیری کند
از مسئولی که به خاطر یکسری مقاصد سیاسی چنین اظهاراتی را مطرح میکند، تعجب میکنم. از دولت عراق میخواهیم جلوی این دروغ پردازیها و جنجالهای بیپایه و اساس را بگیرد.
ایران و عراق بهترین روابط را با یکدیگر دارند و طرح اینگونه القائات ایجاد سوظن میکند. بنابراین اگر دولت عراق به این نتیجه رسید که این دروغ پردازی بوده باید آن را صریحاً اعلام کند و آن وزیر و مسئول را زیر سؤال ببرد.
ما در حال شناسایی این 10 سایت هستیم و دولت در زمینه شناسایی این سایتها 2 ماه به ما فرصت داده و ما در این زمینه گزارش اولیهای را خدمت آقای رئیس جمهور دادیم و امیدواریم گزارش بعدیمان را در همین فاصله بلکه زودتر به عرض رئیس جمهور برسانیم.
* ضرورتی به دادن آدرس دقیق نیست
فارس: اگر امکان دارد مکان 5 سایتی را که تعیین شده اعلام کنید.
صالحی: ما اطلاعات را در زمان معقول اطلاعرسانی خواهیم کرد. اینها سایتهای محرمانه و پنهان به آن مفهوم نخواهد بود، سایتهای بزرگی هستند و ما هم قصد محرمانهای نداریم.
اینها سایتهای غنیسازی بوده و در چارچوب تعهدات بینالمللی این سایتها را به آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام میکنیم، ولی اینکه پیشاپیش اعلام کنم که این سایتها در فلان منطقه هستند، ضرورتی ندارد. من فکر میکنم ملت بزرگوار ما هم این مقدار به ما حق میدهند که ضرورتی ندارد ما آدرس دقیق بدهیم.
* برآورد مالی 10 سایت جدید غنیسازی
فارس: برآورد مالی سازمان برای احداث 10 سایت جدید غنیسازی چقدر است؟
صالحی: برآورد مالی برای احداث 10 سایت جدید غنیسازی کمتر از آن چیزی است که برای احداث اولین سایت در کشور داشتیم.
در گذشته زمینههای لازم برای احداث سایت غنیسازی در کشور وجود نداشت اما اکنون تمامی ماشین آلات و تجهیزات در کشور وجود دارد و این بدین معناست که هزینهها برای احداث این تاسیسات کاهش یافته است، اما اگر اجازه دهید وارد این بحث نشویم.
* راهاندازی رآکتور آب سنگین اراک
فارس: رآکتور آب سنگین اراک در چه مرحلهای قرار دارد؟ آیا به زودی راهاندازی خواهد شد؟
صالحی: رآکتور آب سنگین اراک از افتخارات ملی ماست و احداث این رآکتور اقدام شجاعانهای بود که برداشته شد، بنابراین جا دارد از تمامی عزیزانی که در این عرصه تلاش کرده و میکنند، قدردانی نمایم.
خوشبختانه کار در رآکتور آب سنگین اراک به خوبی پیش میرود و تمامی مسائل حساس مربوط به رآکتور پشت سر گذاشته شده و میتوان گفت که سه تا چهار سال طول میکشد تا این رآکتور راهاندازی شود.
* تولید سوخت رآکتور آب سنگین اراک در ایران
درباره سوخت رآکتور آب سنگین اراک نیز تصمیماتی اتخاذ شده و در این زمینه در حال تامین دو نوع سوخت برای این رآکتور هستیم؛ یکی سوخت غیر واقعی است که شبیه سوخت واقعی میباشد که در حال تولید آن برای قرار دادن در رآکتور هستیم تا تستهای لازم بر روی آن انجام شود، همچنین در حال تولید سوخت واقعی برای این رآکتور نیز هستیم.
سوخت غیرواقعی و واقعی از نظر ظاهری هیچ فرقی با یکدیگر ندارند و فقط از نظر محتوایی در سوخت واقعی قرصهای اورانیوم در غلاف گذاشته میشود، در صورتی که در سوخت غیرواقعی قرصهای اورانیوم در آن قرار نمیگیرند.
* رآکتور آب سنگین اراک کاملاً بومی است
فارس: متخصصان خارجی هم در این رآکتور فعالیت میکنند؟
صالحی: رآکتور آب سنگین اراک کاملاً بومی است، البته این علمی نیست که خودمان کشف کرده باشیم و از مجموعه علوم موجود و از طریق منابع مختلف علمی به آن دسترسی پیدا کردهایم.
به طور مثال در خصوص رآکتور 360 مگاواتی، مشاوره علمی داشتیم و دو شرکت سوئیسی در این زمینه به ما کمک کردند، چون این نیروگاه تولید برق مشمول تحریمها نمیشود.
شرکتی سوئیسی درباره طراحی رآکتور 360 مگاواتی با ما همکاری داشت، به عبارت دیگر ما طراحیها را انجام میدادیم و آنها نیز این طراحیها را تائید میکردند، چون ما میخواستیم طراحیهای انجام شده به تائید یک مرجع صاحبنظر بینالمللی نیز برسد.
* توقف همکاری شرکت سوئیسی در رآکتور 360 مگاواتی دارخوین
خوشبختانه 80 درصد این طراحیها به تائید شرکت سوئیسی رسید، اما این شرکت حدود یک ماه و نیم پیش همکاریاش با ما را متوقف کرد و اعلام کرده که تحت فشار است. ما این موضوع را به اطلاع آژانس بینالمللی انرژی اتمی رساندیم و به سوئیسیها نیز گفتیم ما خود تمامی اطلاعات را به شما ارائه میدهیم بنابراین شما چه چیزی را شامل تحریم میکنید.
در هر صورت سوئیس کشوری کوچک و تحمل فشار برای آن سخت است، اما ما کار بر روی نیروگاه 360 مگاواتی دارخوین را پیش میبریم.
* گزینه ایران برای تبادل سوخت رآکتور تهران
فارس: آیا گزینه دیگری برای تبادل سوخت رآکتور تهران روی میز است؟
صالحی: ما اعلام کردیم ترجیحمان این است که سوخت رآکتور تهران را از طریق آژانس و از بازار بینالمللی تامین کنیم.
دلایل ترجیح ما این پیام سیاسی را دارد که "ایران همانطور که تا امروز به همکاریهای گسترده خود با آژانس ادامه داده، با این اقدام نیز علاقهمند به شفافسازی و اعتمادسازی فراتر است ".
اکنون در غرب نیز دو کمپ درباره پرونده هستهای ایران وجود دارند که کمپ اول علاقهمند است که برون رفتی برای پرونده ساخته شده توسط خودشان پیدا کنند چون به این نتیجه رسیدند که ادامه این پرونده در جهت منافعشان نیست. این کمپ فقط زمانی میتوانست از موضوع هستهای ایران بهرهبرداری سیاسی کند ولی اکنون دریافته که دیگر زمان بهرهبرداریهای سیاسی گذشته تمام شده، لذا به شدت به دنبال این است که برای پرونده هستهای ایران برون رفتی پیدا کند.
کمپ دیگر صهیونیسم بینالمللی است که حضورش در آمریکا، فرانسه، آلمان و انگلیس است و علاقهای هم ندارد که برون رفتی برای این مساله پیدا شود.
* ایران از NPT خارج نمیشود
اساس سیاست جمهوری اسلامی ایران عزت، حکمت و مصلحت است و بر این اساس شکیبایی نیز در مسائل سیاسی از خود بروز دادهایم و کماکان همان رویه را ادامه خواهیم داد و متاثر از هیجانهای ساختگی بینالمللی نمیشویم.
کمپ صهیونست به شدت در تلاش است که شرایط و عرصه را بر ما تنگ کند که ما از NPT خارج شویم، اما یقیناً این کار را نخواهیم کرد چون میدانیم آنها به دنبال چه اهدافی هستند.
آنها به گونهای میخواهند عرصه را بر ما تنگ میکنند که حتی افکار عمومی داخلی را نیز به این سمت سوق دهند که ایران در جهت خروج از NPT گام برمیدارد، ولی یقینا ما به دنبال این نیستیم، چون NPT را در جهت مصالح ملی خود میدانیم.
علیرغم اینکه NPT معایبی دارد ولی در مجموع احساس میکنیم یک پیمان خوب بینالمللی است که میتواند در ثبات و صلح بینالمللی نقش آفرین باشد. به خصوص در بحث عدم اشاعه و خلع سلاح این پیمان میتواند یک ابزار نیرومندی در دست سیاستمداران باشد، لذا NPT برای ما بسیار حائز اهمیت است.
* پیشنهاد ما برای تبادل سوخت، معقول است
پیشنهاد ایران برای تبادل سوخت، معقول است و جایگزینی برای آن نداریم. یعنی اگر عدم اعتماد ما به غرب نبود هرگز این پیشنهاد را مطرح نمیکردیم، این پیشنهاد عقلانی است بنابراین جایگزینی برای آن وجود ندارد.
پیشنهاد ما برای تبادل سوخت به علت سوابق نامطلوبی بود که از برخی کشورها در گذشته داشتیم. در این زمینه اولین پیمانشکن آمریکاییها بودند که ما پول سوخت رآکتور تهران را داده بودیم اما نه سوخت و نه پولمان را دادند.
* نمیخواهیم از یک سوراخ دو بار گزیده شویم
دومین پیمان شکن فرانسویها بودند که با گذشت 30 سال هنوز 50 تن اورانیوم ما را ندادهاند و سومین پیمان شکن نیز آلمانیها بودند، لذا چگونه انتظار دارند که با این همه پیمان شکنی و عهدشکنی ما به آنها بله و ممنون بگوییم؛ 30 سال پیش که پرونده هستهای امروز را نداشتیم که این کشورها چنین عمل کردند.
ما عقیده داریم که شرایط بینالمللی تغییر کرده و نمیخواهیم دو بار از یک سوراخ گزیده شویم بنابراین به آنها میگوییم شما سوخت را بدهید و ما مواد اولیه مورد نیاز آن را در حد 3 و نیم درصد به شما میدهیم.
* تبادل اورانیوم در کیش از ابتدا مطرح بود
فارس: آقای متکی وزیر امور خارجه چندی پیش آمادگی ایران برای تبادل 400 کیلوگرم اورانیوم در کیش را اعلام کرد، در این باره توضیح میدهید؟
صالحی: تبادل 400 کیلوگرم اورانیوم در کیش از ابتدا نیز مطرح بود و ما اعلام کردیم که تبادل اورانیوم میبایست در خاک ایران انجام شود.
ایرادی که میتوان به منطق آنها گرفت این است که میگویند آژانس ضمانت لازم را به شما میدهد یعنی آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای اولین بار در تاریخ خود، ضامن تبادل سوخت میشود. در تاریخ آژانس این اتفاق نیفتاده بود که 150 عضو آژانس برای تبادل سوخت متعهد شوند؛ این به نوبه خود تحول بسیار بزرگی است.
آژانس در این زمینه تضمین میدهد که سوخت تا زمان تبادل تحت قیمومیت این سازمان باشد، اما ما اعلام میکنیم اگر از دید شما آژانس معتبر است چرا تبادل سوخت در داخل کشور ما را نمیپذیرید. به طور مثال ما حاضریم این سوخت را در کیش کاملاً در اختیار آژانس قرار دهیم و هر وقت سوخت را به ما دادند، این سوخت را از کیش بردارند و ببرند.
* علت انتخاب جزیره کیش برای تبادل اورانیوم
فارس: چرا جزیره کیش؟
صالحی: برای اینکه کیش تسهیلاتی برای رفت و آمد دارد و اگر آژانس قیمومیت را برعهده گیرد رفت و آمد بیشتری صورت میگیرد و در کیش تسهیلات ویزا فراهمتر است.
* نیروگاه دارخوین مراحل طراحی پایهای را طی میکند
فارس: آیا نیروگاه 360 مگاواتی دارخوین نیز در بحثهای توسعهای سازمان انرژی اتمی قرار دارد؟
صالحی: بله، در حال حاضر نیروگاه 360 مگاواتی دارخوین مراحل طراحی پایهای خود را طی میکند و کار در آنجا نیز به خوبی پیش میرود.
* اکتشاف اورانیوم در سراسر ایران
فارس: ذخائر اورانیوم ایران چقدر است؟ چند معدن فعال داریم؟
صالحی: اکنون برآورد مطمئنی برای ارائه در اختیار ندارم. اکتشاف در سطح ایران هنوز کامل نیست، ولی اکتشاف برای اورانیوم در سراسر ایران از پروژههای عمده مدنظر سازمان انرژی اتمی است چرا که تا به امروز بخش محدودی از ایران مورد اکتشاف قرار گرفته است.
در حال حاضر دولت از این پروژه حمایت و بودجه آن را تامین کرده است که جا دارد در اینجا از دولت نیز قدردانی کنم.
اکتشاف اورانیوم در سراسر ایران حدود 10 الی 12 سال طول میکشد. بر این اساس تمامی مناطق ایران به طور کامل زیر بررسیهای اکتشافی قرار داده میشود تا مکانهای مستعد پیدا شوند.
جایی را میتوان معدن مینامید که اورانیوم حاصله با قیمت مناسب و در شرایط مناسب استخراج شود، در غیر این صورت از دریا هم میتوان اورانیوم گرفت که خیلی هزینهبر است. میزان اورانیوم در دریاها قابل مقایسه با میزان اورانیوم در خشکی نیست، در دریا هزار برابر بیشتر اورانیوم وجود دارد، ولی استخراج آن هزینه سنگینی در بر دارد.
در حال حاضر در بندرعباس معدنی برای تولید کیک زرد داریم و معدن بعدی ما در حال احداث در ساغند یزد است که انشاءالله معدن ساغند یزد نیز در سالهای آینده به بهرهبرداری میرسد.
* UCF دوره تعمیرات و بازسازی را سپری میکند
فارس: آخرین وضعیت کارخانه UCF اصفهان چگونه است؟
صالحی: کارخانه UCF نیز که تبدیل اورانیوم انجام میدهد یکی از حلقههای زنجیره سیکل سوخت است که بر آنجا اشراف کاملی داریم و الان نیز مراحل پایانی تعمیرات و بازسازی را میگذراند.
* تحریم شویم، عذرخواهی نمیکنیم
فارس: ارزیابی شما از تصویب تحریم ایران در کنگره آمریکا چیست؟
صالحی: یقیناً هر تحریمی، آثار منفی در بر خواهد داشت. این که بگوییم تحریم هیچ تاثیری ندارد، ناوارد است ولی اینکه این تحریمها تاثیر شدیدی خواهد داشت، این گونه نیست؛ زیرا ایران کشوری پهناور و با جمعیتی قابل توجه و امکاناتی عظیم است و در سه دهه اخیر نیز تحولات صنعتی و کشاورزیاش به اندازهای بوده که ما مشکلی به آن مفهوم نخواهیم داشت.
ما با بیش از 10 کشور هم مرز هستیم، لذا تحریم قرار دادن این کشور آسان نیست ضمن اینکه ما نیز از تحریم استقبال نمیکنیم.
تنها آثار تحریم این است که مردم ما نسبت به نیت تحریمکنندگان بیشتر آگاه میشوند که آنها چقدر با خباثت کار میکنند، از طرفی میگویند به فکر مردم ایران هستیم و از طرف دیگر تمامی تحریم را پیش میبرند.
اگر بنزین تحریم شود بنده به عنوان رئیس سازمان انرژی اتمی مشکلی پیدا نمیکنم و بنزین خود را به هر صورت تامین میکنم، مردم عادی گرفتار این تحریمها میشوند اما باید خاطرنشان شوم که ایران در چارچوب همین تحریمها به فناوری هستهای دست یافت.
برای خرید تجهیزات در زمینه فناوری هستهای مشکلاتی داشتیم، گرانتر خریدیم، زمان طولانیتری سپری شد ولی کارمان را پیش بردیم.
این گونه نیست که ما تحریم شویم، دستهایمان را بالا ببریم و بگوییم تسلیم و عذرخواهی کنیم. تحریم سخت است ولی آن را تحمل کرده و با زمان، آثار این تحریم را جبران میکنیم.
* آثار تحریم را جدی نمیگیریم
فارس: گفته میشود در صورتی که چین به اعمال تحریمها علیه ایران نپیوندد میتواند به طور کامل جایگزین سایر کشورها در ایران شود.
صالحی: تبادلات تجاری، صنعتی و فناوری دنیا در هم تنیده است. در زمینه هواپیماسازی این تصور ذهنی وجود دارد که آمریکا در این عرصه 100 درصد به خود متکی است، در حالی که اینگونه نیست.
در حال حاضر تمام کشورهای دنیا در مسائل صنعتی، غذایی، تجاری و فرهنگی به هم وابستهاند و بسیار سخت است که کشوری بخواهد کاملاً به خود متکی باشد یا یک کشوری بتواند تمامی نیازهای کشور دیگر را تامین کند. البته چین دارای امکانات بالقوه |