بالاخره بعد از چند ماه لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها که به جرات آن را می‌توان مهمترین لایحه دولت در این چند سال اخیر دانست در دستور کار مجلس شورای اسلامی قرار گرفت به گونه‌ای که اکنون بحث همه محافل تخصصی و غیر تخصصی بررسی این لایحه 14 ماده‌ای شده است.
به همین دلیل در حاشیه برگزاری نمایشگاه مطبوعات با جمشید پژوئیان مشاور اقتصادی دولت و رئیس شورای رقابت در خصوص این لایحه به بحث و گفتگو پرداختیم.
آقای پژویان اساسا مشکل اقتصاد ایران چیست و چرا دولت هدفمند کردن یارانه‌ها را جراحی اقتصاد معرفی می‌کند؟
پژویان:در واقع باید گفت ماجرا از 70 یا80 سال پیش شروع می‌شود یعنی از زمانی که صنعت وارد عرصه اقتصاد شد. البته باید گفت که ورود صنعت به اقتصاد خوب است اما نحوه ورود با مشکلاتی همراه بود.از طرفی نیز بالا رفتن قیمت نفت در بازارهای جهانی موجب شد تا اقتصاد ملی به سمت اقتصاد دولتی حرکت و همه این موارد امواجی بودند در جهت تخریب ساختار اقتصادی ایران.در ادامه باید اضافه کرد که دولت با آوردن این لایحه قدم در اصلاح ساختار خرد اقتصاد برداشته است زیرا به درستی متوجه شده که اقتصاد خرد بسیار با اهمیت‌تر از اقتصاد کلان است و تا اقتصاد خرد سامانی نشود، هرگز نباید منتظر بهبود وضعیت کلان را داشت.
 چرا دولت این لایحه را اکنون به مجلس ارائه کرد؟ مگر وضعیت اقتصاد ایران به تازگی با این مشکلات رو به رو شده است؟
پژویان:همانطور که در بالا اشاره شد، مشکل اقتصاد ایران ریشه‌ای است،‌ هنگامی که ساختار اقتصاد خراب باشد شما نمی‌توانید مسئله تورم را حل کنید، هرگز نخواهید توانست مشکل بیکاری و بهره‌وری بسیار پایین را حل کنید.
عدم توجه به مسائل ساختاری موجب شد که اقتصاد ایران عدم کارایی داشته باشد، تا کنون تنها با فروش نفت توانسته‌ایم اقتصاد را سرپا نگه داریم. اکنون به نقطه انتهایی رسیده‌ایم و دیگر اصلاح ساختار باید صورت پذیرد، دولت به خوبی به این مهم پی برده است ولی نباید فراموش کرد که این طرح در برنامه های سوم و چهارم توسعه بوده است که به دلیل ناقص بودن همان بهتر که اجرا نشد.تداوم این وضعیت دیگر امکان پذیر نبود و دولت دیگر نمی‌تواند از عهده یارانه‌های مستقیم و غیر مستقیم برآید.
بخش خصوصی به دلیل شیوه اشتباه پرداخت یارانه و از طرفی بهره‌وری پایین دیگر نمی‌تواند در مقابل واردات مقاومت کند.
اگر این وضعیت به شکل موجود ادامه می‌یافت در چند سال بعد حتما با یک اقتصاد ورشکسته روبرو بودیم.
 نظرتان درباره این طرح تحول اقتصادی چیست و آن را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
پژویان: هنگامی که اقتصاد ایران دچار بحران شد، دولت مجموعه سیاستهایی را تدوین می‌کند که باید گفت این مجموعه طرح به درستی کنار هم چیده شده، اما یکسری اشکالاتی ممکن است در این مجموعه وجود داشته باشد که به راحتی قابل حل خواهد بود. به درستی می‌توان اظهار کرد اگر یک نگاه کاملا تخصصی به دنبال این مجموعه طرح باشد می‌تواند نقشه راه مناسبی برای اجرای سند چشم‌انداز توسعه و اصلاحات اصل 44 قانون اساسی باشد. باید تاکید کرد که این یک بستر است و باید به تمام اجزای آن توجه شود و نگاه یک بعدی هرگز راه به جایی نخواهد برد.
اگر تنها یک یا دو سیاست از این مجموعه اجرا شود، یقینا کار مثبتی انجام نشده است و آثاری به بار نخواهد داشت و شاید وضع را از این هم خراب‌تر کند که دولت و مجلس باید حتما به این مجموعه سیاست نگاه داشته باشند.

 به نظر می‌رسد نگاه دولت در این بستر بیشتر به سمت مصرف‌کننده است، لطفا در این زمینه نیز توضیحی بفرمایید؟
پژویان: دولت اگر بخواهد در این بستر مصرف‌کننده را از تولید‌کننده جدا کند، حتما به مشکل برخورد خواهد کرد زیرا باید گفت که این بستر یک سیاست کامل در جهت اجرای صحیح اقتصاد است.
اگر گفته شود به عنوان مثال مسائل سیاسی مهمتر از مسائل اقتصادی است، اشتباه کرده‌ایم زیرا در حرکت به سمت جلو باید هر دو این مسائل با هم حل و فصل شوند.
 دولت در لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها می‌خواهد یارانه‌ها را به طور کامل هدفمند کند به نظر شما آیا این اقدام شدنی است؟
پژویان: هدفمندی کامل یارانه‌ها یعنی شناسایی تک تک افراد جامعه، اما تشخیص این که افراد در کدام دهک قرار دارند، ناشدنی است.
باید گفت ساختار حمایتی در کشورهای توسعه یافته به صورت مجموعه نظام پرداخت‌ها، نظام تامین اجتماعی، نظام مالیاتی و درآمدی است، که برای رسیدن به این هدف بلند مدت باید گام‌ها را کوچک‌تر برداشت. معمولا ثروتمندان علائمی را از خود باقی می‌گذارند چون دارای دارایی و اموال مشخصی هستند و به راحتی می‌توان این افراد را جدا کرد، گرچه ممکن است تنها یک تعداد معدودی جدا شوند ولی یقینا در صحت جداسازی مشکلی نخواهیم داشت اما کسانی که می‌مانند جز دسته متوسط به پایین جامعه هستند آنگاه می‌توان یارانه‌ها را به صورت عادلانه بین این افراد تقسیم کرد.
 وضعیت تولید‌کنندگان در این لایحه چگونه است؟
پژویان: همان‌طور که مطلعید 30 درصد از درآمد حاصل از این طرح به تولیدکنندگانی که توانایی تولید ندارند، به صورت یارانه داده می‌شود ولی اگر مجددا همه تولید‌کنندگان بخواهند یارانه دریافت کنند، آنگاه وضعیت تولید به پیش نخواهد رفت.بخش خصوصی ضعیف بر اساس نرخ استهلاک یارانه دریافت می‌کند تا بتواند تکنولوژی جدید وارد کند تا با دیگران رقابت کند، شما نیز از بخش خصوصی طلب می‌کنید که این تکنولوژی جدید را با کار مستهلک کند تا بتواند چرخه اقتصاد را بگرداند.
نقش نظام بانکی در هدفمند کردن یارانه‌ها چیست؟
پژویان: نظام بانکی باید پرداخت اعتبارات را به تولید‌کنندگان هدفمند کند متاسفانه تاکنون اعتبارات به پولدارترین افراد داده شده است به جای آنکه به کارآفرین‌ترین افراد داده شود البته بانک نمی‌تواند ارزیابی طرح کرده و این از ضعف‌های نظام بانکی دولتی است که نتیجه آن را شما در بدهی شدید به بانک‌ها شاهد هستید.بانک‌ها باید بخش خصوصی نیازمند را با اعطای اعتبارات وارد عرصه اقتصادی کند، اگر این حرکت به درستی صورت گیرد تولدی جدید در اقتصاد ایران رخ خواهد داد.
آیا قانون هدفمند کردن یارانه‌ها می‌تواند جوابگوی اقتصاد ایران باشد؟
پژویان: این قانون تنها برای 5 سال کاربرد دارد و بعد از آن برای دوره‌ای دیگر با توجه به پویایی اقتصاد باید قانون دیگری را تدوین کرد.
قوانین اقتصادی علی‌رغم دیگر قوانین باید با توجه به شرایط اقتصادی حرکت کند تا موجب رشد در جامعه را فراهم آورد.
 بسیاری از اقتصاددانان می‌گویند با اجرای این طرح تورم موجود تشدید خواهد شد،این امر منجر به نگرانی شدید در جامعه شده است ،لطفا نظرتان را در این باره بفرمایید؟

پژویان: تورم هنگامی ایجاد می‌شود که تولید در جامعه وجود نداشته باشد، اما دولت هرازگاهی یارانه در جیب مردم قرار می دهد.کنترل تورم از وظایف سیاست‌های پولی است و بانک مرکزی در این زمینه نقش بسیار موثری را ایفا می‌کند.باید با اجرای صحیح کنترل نقدینگی تورم را کاهش داد.
با اجرای این طرح مردم نیز در کنترل تورم و نقدینگی سهیم خواهند بود و در نهایت ممکن است در یک دوره کوتاه مدت تورم را حس کنید اما بعد از آن تورم موجود رو به کاهش خواهد داشت.
به نظر حضرتعالی وضعیت درآمد حاصل از این طرح چگونه خواهد بود؟
پژویان: یک نگرانی مجلس که در بحث‌ها به چشم می‌خورد این است که درآمد حاصل از هدفمند کردن یارانه‌ها کجا خواهد رفت.
در همین جا اعلام می‌کنم این درآمد به جای آنکه وارد بودجه شود باید در صندوقی که شامل هیئت امنا است ذخیره شود و مجلس نیز بر آن نظارت کند.
 جایگاه شورای رقابت در این لایحه کجاست؟
پژویان: با توجه به اینکه لایحه در حال به سرانجام رسیدن است، باید امکانات لازم فراهم ‌آید تا بخش خصوصی به دنبال افزایش سهم خود در اقتصاد باشد و فضای سالم رقابت در بازار کسب و کار بستری است که باید هر چه زودتر فراهم شود.
 اکنون وضعیت شورای رقابت چگونه است؟
پژویان: متاسفانه باید اعلام کنم که تاکنون این شورا نتوانسته یک محل برای تشکیل جلسات خود پیدا کند، من هم اعلام کرده‌ام چون این شورا می‌خواهد در مقابل انحصار دولتی بایستد، هرگز در داخل وزارت اقتصاد و جایی که منصوب به دولت است تشکیل جلسه نخواهد داد. البته با نامه‌نگاری‌هایی که صورت گرفته است منتظریم ساختمانی برای تشکیل جلسات این شورا از جانب رئیس جمهور در اختیار ما قرار گیرد و هر چه سریعتر این شورا جلسات خود را تشکیل دهد.

 از وقتی که در اختیار ما قرار دادید،سپاسگزاریم/